:

Fürst-pless: klik hier

 

Sauerländer-Halbmond:klik hier

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

De fürst-pless technisch bekeken door de Bouton d'Honneur Bert Huizing

 

 

De plesshoorn is onder te verdelen in twee groepen nl. enge en wijde boring.

Te beginnen met de enge boring.
In het verleden was de plesshoorn uitsluitend gemaakt voor gebruik in het veld (signaalhoorn) hier voor was het
noodzakelijk dat het geluid zo ver mogelijk zou dragen. Dit bereikte men door:
1. door de boring (doorsnede van de buis) erg klein te houden.
2. het instrument van messing te maken, hoe harder het materiaal hoe scherper de toon en messing is een hard materiaal.
   Hier komen wij later nog op terug.

Nu eerst iets over de nauwe boring. Ik probeer een voorbeeld te geven. Een waterslang waar druk op staat,
geeft een straal water. Knijpt men nu de slang wat dicht, danzal de straal veel harder en verder reiken. Dus hoe nauwer
de slang, hoe verder de straal. Hetzelfde geldt ook voor de plesshoorn. Met een nauwe of enge boring kun je een
verdragende toon produceren.

Waar de instrumenten in het verleden voor bestemd waren (signalen in het veld), was het minder noodzakelijk dat de
instrumenten zuiver en goed afstembaar waren. Vandaar dat vele oude instrumenten geen stembuis hebben.
Nu de plesshoorn meer en meer in verenigingen word gebruikt om gezamenlijk te blazen, en de pless steeds meer
als een soort concerthoorn wordt gebruikt, is een stembuis steeds meer een must voor een goede harmonie oftewel een
stemmend geheel.
Met de stembuis kun je het instrument iets verlengen waardoor de toon enigszins verlaagd wordt (hoe langer het instrument
hoe lager de toon). Heeft één muzikant een te lage toon en kan zijn stembuis niet verder naar binnen, dan moeten alle
anderen zich daarbij aanpassen en hun stem buis uit trekken.
Is één instrument te hoog ten opzichte van de anderen, dan moet die muzikant zelf zijn stembuis uit trekken.
Vrijwel de meeste plesshoorns in Nederland zijn nog met nauwe of enge boring, maar wel voorzien van een stembuis en
voldoen over het algemeen goed.
 

Nu de wijde boring,
Nu de pless steeds meer als concerthoorn werd gebruikt, kwam de wens naar boven om een minder scherpe
maar warmere toon te verkrijgen. Allereerst werd gedacht aan een wijdere buis (boring) hierdoor wordt de
klank iets milder en zachter, maar de toon draagt dan minder ver.
Denk even aan de open waterslang, de straal zal niet zo ver komen als bij een toegeknepen slang.
Het instrument krijgt daardoor wel een klank die prettiger is om te beluisteren. Voor het doel, waar de wijde boring
plesshoorn voor gemaakt is (samenspel) is het vanzelf sprekend dat al deze plesshoorns van een stembuis voorzien zijn.
Een tweede manier om de klank mooier te maken is het instrument van een ander metaal te maken.
Zoals bij de nauwe boring al is gezegd, een hard metaal geeft ook een harde en scherpe klank. Omgekeerd een zacht
materiaal geeft ook een zachte en mildere toon. Vandaar dat men instrumenten ging vervaardigen van een legering met
veel rood koper, (Gold messing).
Men zou ook instrumenten kunnen maken geheel uit rood koper. Deze zijn echter zeer kwetsbaar. Hoe zachter het
materiaal hoe sneller de deuken en het verbuigen van het instrument plaats zou vinden. Vandaar dat er gekozen is voor
de legering met veel rood koper.

Een instrument met wijde boring is van harte aan te bevelen. De 2 redenen hiervoor zijn:
1. het instrument laat zich lichter bespelen*
2. de mooiere klank.

het instrument laat zich lichter bespelen*
Het kost minder kracht bij de lipspanning. Het speelt lichter, want  men hoeft minder druk uit te oefenen om een
goede toon te verkrijgen Daar staat echter tegenover dat men iets meer lucht moet verplaatsen.
Dat levert over het algemeen geen probleem op.

Zo zijn er dus diverse instrumenten in de handel.
Bijna elke fabrikant levert gelakte instrumenten af.

1e nauwe boring zonder stemstuk met kunstleer of leer omwikkeld naar keuze
2e nauwe boring met stemstuk met kunstleer of leer omwikkeld naar keuze
3e nauwe boring goldmessing met kunstleer of leer omwikkeld naar keuze
4e wijde boring met kunstleer of leer omwikkeld naar keuze
5e wijde boring goldmessing met kunstleer of leer omwikkeld naar keuze
6e De zogenaamde taschenhorn, bij ons beter bekend als de bushoorn
7e De plesshoorn met ventielen, die werkt als een trompet, hier kan men alle tonen op spelen

Prijzen van instrumenten zijn erg afhankelijk van de fabrikant en kwaliteit.
en het land van herkomst betreffende de fabrikage.

 

 

 

   Sauerländer-Halbmond

 

Voor de echte jachthoornblazer iets om meer over te weten.

Zo meldt Manfred Fensterer in zijn Jagdhornschule ISBN 3-405-13017-4 op pagina 9 "Der Sauerländer Halbmond ist nichts
anderes als ein lediglich zum Halbkreis gewundenes  Fürst-Pless-Horn, braucht also nicht eigens aufgeführt zu werden"
Dus een gewone Fürst-Pless?  Ik dacht het niet. De Halbmond is overigens helemaal niet exclusief voor Sauerländ. Feitelijk
geldt voor ons Nederlanders, dat wij meer historie hebben met de Halbmond dan  überhaupt met de Fürst-pless. Wie zijn
klassiekers beheerst,  weet dat dit instrument de Halve maan in Nederland ook bekend is als een militaire hoorn. (klink bekend?).
Zo maken de archieven melding van een Halve maan van geelkoper met donkerbruin of zwart leder bekleed, bij de vloot in gebruik
 van 1795-1810 en bij het leger van 1795 tot 1818. Als gevolg van het prachtige geluid vond deze hoorn al snel haar weg naar de
beroepsmuzikanten om verder hier in Nederland in de vergetelheid te geraken. Schuchter vindt het zijn weg terug in de jagerij
.

Hier links een foto van een
liefhebber en om het linkje met
het verdere stuk te maken, inderdaad
een eigenaar van een "brak".

(geript website betoeterd d.d. 5-5-2010)

Wij verwachten uiteraard veel van deze
blazer op het NK soloblazen.

 

 

Voor dat het gebruik als militaire hoorn de boventoon ging voeren, was het een instrument voor de jacht.
Zie de opmerking van een bekende Duitse hoornbouwer op zijn website over dit onderwerp:
"Dieses große Jagdhorn gehört von alters her zur Ausrüstung der Brackenjäger und war
seit dem 17. Jahrhundert im ganzen norddeutschen Raum, von den Niederlanden bis nach
Ostpreussen verbreitet."

De ontwikkeling is dus volstrekt omgekeerd aan de fürst-pless.

Uiteraard wilt u nu wel eens weten hoe dit instrument nu klinkt en of deze nog verkrijgbaar zijn.
Goed nieuws. Deze zijn inderdaad nog volop in de handel.
 

 Een fürst-pless... Misschien, maar met een geluidje....
Fürstlich Hohenzollernsche Bläsercorps

e-mail jaeger@hohenzollern.com

Op deze site vindt u
een stukje muziek
van deze groep
klik